सोयाबीन बियाण्याची टंचाई: खानदेशात काळाबाजार, शेतकऱ्यांचा संताप, काय आहे कारण?

Soybean Demand Increase: खानदेशात यंदाच्या खरीप हंगामात सोयाबीनच्या पेरणीला शेतकऱ्यांनी मोठा प्रतिसाद दिला आहे. यामुळे सोयाबीन बियाण्याची मागणी प्रचंड वाढली आहे. मात्र, दर्जेदार बियाण्याचा तुटवडा, काळाबाजार आणि वाढलेल्या किमतींमुळे शेतकरी हैराण झाले आहेत. खानदेशात यंदा सुमारे 32,000 क्विंटल सोयाबीन बियाण्याची विक्री झाली असली, तरी पुरवठ्याचे आव्हान आणि कृत्रिम टंचाईमुळे शेतकऱ्यांना अडचणींचा सामना करावा लागत आहे. कृषी विभागाच्या निष्क्रियतेमुळे काळाबाजाराला खतपाणी मिळत असल्याचा आरोपही शेतकरी करत आहेत.

सोयाबीन पेरणी आणि बियाण्याची मागणी

खानदेशात जळगाव, चोपडा, यावल, जामनेर, पाचोरा, धुळेतील शिरपूर, शिंदखेडा आणि नंदुरबारमधील शहादा या भागांत सोयाबीनची पेरणी मोठ्या प्रमाणात झाली आहे. यंदा कापसाऐवजी सोयाबीनला शेतकऱ्यांनी प्राधान्य दिले आहे, कारण कापसाच्या तुलनेत सोयाबीनचे उत्पादन खर्च कमी आणि बाजारातील मागणी स्थिर आहे. यामुळे खानदेशात सोयाबीनच्या लागवडीखालील क्षेत्रात किंचित वाढ झाली आहे. परिणामी, बियाण्याची मागणीही वाढली आहे. सुमारे 32,000 क्विंटल बियाण्याची विक्री यंदा खानदेशात झाली, पण दर्जेदार आणि उगवणक्षम वाणांचा पुरवठा अपुरा पडला.

बियाण्याचा तुटवडा आणि काळाबाजार

खरीप हंगामाच्या सुरुवातीपासूनच काही लोकप्रिय सोयाबीन वाणांची टंचाई जाणवू लागली. शेतकऱ्यांचा आरोप आहे की, खासगी कंपन्या आणि वितरकांनी कृत्रिम टंचाई निर्माण करून काळाबाजाराला प्रोत्साहन दिले. यामुळे बियाण्याच्या किमती गगनाला भिडल्या. 30 किलोच्या बियाणे बॅगसाठी 3,200 ते 3,400 रुपये आकारले गेले, तर काही खासगी कंपन्यांनी यापेक्षा कमी दरात बियाणे उपलब्ध करून दिले. महाबीजच्या बियाण्यांचे दरही यंदा 2,800 ते 3,400 रुपये प्रति 30 किलो होते, जे शेतकऱ्यांना महाग वाटले. कृषी केंद्रचालकांनी पुरवठा अपुरा असल्याचे सांगत हात वर केले, तर शेतकऱ्यांनी काळाबाजारामुळे दर्जेदार बियाणे मिळवण्यासाठी जादा पैसे मोजावे लागल्याची खंत व्यक्त केली.

सोयाबीनच्या बाजारभावाची स्थिती

सोयाबीनच्या बाजारभावाबाबतही शेतकऱ्यांना निराशा सहन करावी लागत आहे. माजलगाव बाजार समितीत सोयाबीनला सरासरी 4,300 ते 4,501 रुपये प्रति क्विंटल दर मिळत आहे, जो हमीभावापेक्षा 4,892 रुपये प्रति क्विंटल कमी आहे. यंदा आंतरराष्ट्रीय बाजारात सोयाबीनचे दर घसरले असून, याचा परिणाम देशांतर्गत बाजारावरही झाला आहे. चीनमधील स्थिर मागणी आणि ब्राझील, अमेरिका यांसारख्या देशांमधील जास्त पुरवठ्यामुळे दर दबावात आहेत.

पावसामुळे पिकांचे नुकसान

खानदेशात सततच्या पावसामुळे सोयाबीन पिकाला धोका निर्माण झाला आहे. जळगाव, चोपडा, यावल, धुळे आणि नंदुरबारच्या काही भागांत अतिवृष्टीमुळे पिकांचे नुकसान झाले आहे. यामुळे शेतकऱ्यांचे आर्थिक नुकसान वाढले आहे. बियाण्याच्या उच्च किमती आणि काळाबाजारामुळे आधीच अडचणीत असलेल्या शेतकऱ्यांना पिकांच्या नुकसानीमुळे आणखी फटका बसला आहे.