भारत-चीनमध्ये तणाव संपला? युरिया निर्यातीवरील बंदी हटवली, ट्रम्प युद्धात नवी खेळी!

China-India Trade Urea Export: भारत आणि चीन यांच्यातील व्यापार आणि राजनैतिक संबंधांमध्ये सुधारणेची लक्षणे दिसू लागली आहेत. चीनने भारतासाठी युरिया निर्यातीवरील निर्बंध शिथिल केले असून, सुमारे ३ लाख टन युरियाचा पुरवठा भारताला होण्याची शक्यता आहे. ही बाब दोन्ही देशांमधील तणाव कमी होत असल्याचे संकेत देते, विशेषतः अमेरिकेच्या व्यापार धोरणांमुळे दोन्ही देशांना सामोरे जावे लागणाऱ्या आव्हानांच्या पार्श्वभूमीवर.

भारत हा युरियाचा जगातील सर्वात मोठा आयातदार देश आहे. युरिया हे नायट्रोजनवर आधारित खत आहे, जे शेतीसाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. गेल्या काही वर्षांत चीनने युरियाच्या निर्यातीवर कडक निर्बंध लादले होते, परंतु आता त्यांनी भारतासाठी ही बंदी शिथिल केली आहे. सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, सध्या ३ लाख टन युरियाचा पुरवठा अपेक्षित आहे, ज्यामुळे जागतिक पुरवठा साखळीतील ताण कमी होऊन किमती स्थिर होण्यास मदत होऊ शकते.

हा बदल अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या व्यापार धोरणांशी जोडला जात आहे. ट्रम्प यांनी भारताच्या रशियन तेल खरेदीमुळे भारतीय वस्तूंवर ५०% शुल्क लादले आहे. यामुळे भारत आणि चीन यांच्यातील संबंध सुधारण्यास चालना मिळाली आहे. २०२० मध्ये दोन्ही देशांमधील सीमा संघर्षामुळे संबंध तणावपूर्ण झाले होते, ज्यामध्ये २० भारतीय जवान शहीद झाले होते आणि चीनच्या सैनिकांचाही मृत्यू झाला होता. परंतु आता, भारताने चिनी नागरिकांसाठी पर्यटक व्हिसावरील निर्बंध हटवले असून, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि चिनी राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांच्या ३१ ऑगस्टपासून तियानजिन येथील शिखर परिषदेत भेटीची शक्यता आहे.

भारत-चीन व्यापार गतिशीलता

२०२३ मध्ये चीनच्या युरिया निर्यातीपैकी जवळपास निम्मी निर्यात भारतात झाली होती. मात्र, गेल्या वर्षी चीनने सर्व देशांसाठी युरिया निर्यात पूर्णपणे थांबवली होती. जून २०२५ मध्ये चीनने काही देशांसाठी निर्बंध शिथिल केले, परंतु भारतावरील निर्बंध कायम ठेवले होते. आता भारतासाठी युरिया निर्यात पुन्हा सुरू झाल्याने व्यापार वाढण्याची शक्यता आहे.

भारतातील शेती क्षेत्र मोठे असून, देशांतर्गत युरिया उत्पादन मागणीपेक्षा कमी आहे. यामुळे शेतकऱ्यांना सातत्यपूर्ण खत पुरवठ्यासाठी आयात आवश्यक आहे. फर्टिलायझर असोसिएशन ऑफ इंडियाच्या अहवालानुसार, ३१ मार्च २०२५ रोजी संपलेल्या आर्थिक वर्षात भारताने ५.७ दशलक्ष टन युरिया आयात केला, जो मागील वर्षीपेक्षा २०% कमी आहे. चीनमधून आयात १.८७ दशलक्ष टनांवरून १ लाख टनांपर्यंत घसरली. युरियावर भारतात मोठ्या प्रमाणात अनुदान दिले जाते, कारण हे खत प्रमुख पिकांच्या उत्पादकतेसाठी महत्त्वाचे आहे.

हा व्यापार सुधारणा हा केवळ आर्थिकच नव्हे, तर राजनैतिक दृष्टिकोनातूनही महत्त्वाचा आहे. भारत आणि चीन यांच्यातील हा बदल जागतिक व्यापार आणि शेती क्षेत्रावर सकारात्मक परिणाम करू शकतो. येत्या काळात या व्यापार प्रवाहात वाढ होऊन जागतिक पुरवठा साखळीला स्थैर्य मिळण्याची अपेक्षा आहे.