Fertilizer License Suspension: खरीप हंगामात शेतकऱ्यांची फसवणूक आणि युरिया खताच्या साठ्यात अनियमितता आढळल्यानंतर महाराष्ट्र कृषी विभागाने कठोर कारवाईचा बडगा उगारला आहे. राज्यातील 86 कृषी विक्री केंद्रांचे परवाने निलंबित करण्यात आले असून, 8 दुकानांचे परवाने कायमस्वरूपी रद्द करण्यात आले आहेत. युरिया खताच्या साठ्यात तब्बल 5,061 टनांची तफावत आढळल्याने ही कारवाई करण्यात आली आहे. शेतकऱ्यांना दर्जेदार खते मिळावीत आणि काळाबाजार थांबावा यासाठी कृषी विभागाने तपासणी मोहीम तीव्र केली आहे.
युरिया खत साठ्यात तफावत आणि कारवाई
कृषी विभागाच्या गुणनियंत्रण निरीक्षकांनी राज्यातील 354 तालुक्यांमधील 3,891 कृषी विक्री केंद्रांची तपासणी केली. या तपासणीत ई-पॉस मशीनवरील खताचा साठा आणि गोदामातील प्रत्यक्ष साठा यांची पडताळणी करण्यात आली. यामध्ये 94 दुकानांमध्ये 5,061 टन युरिया खताच्या साठ्यात अनियमितता आढळली. यामुळे 86 दुकानांचे परवाने तात्पुरते निलंबित करण्यात आले, तर 8 दुकानांचे परवाने कायमस्वरूपी रद्द करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. ही कारवाई खत नियंत्रण आदेश, 1985 अंतर्गत (Fertilizer Control Order, 1985) आणि आवश्यक वस्तू कायदा, 1955 अंतर्गत करण्यात आली आहे.
कृषी विभागाची कठोर भूमिका
निविष्ठा आणि गुणनियंत्रण संचालक किरनळ्ळी यांनी सांगितले की, सर्व गुणनियंत्रण निरीक्षकांचा एक व्हॉट्स ॲपग्रुप तयार करण्यात आला आहे. यामुळे तपासणी प्रक्रिया अधिक पारदर्शक आणि जलद होईल. तपासणीत हलगर्जीपणा आढळल्यास निरीक्षकांवरही कठोर कारवाई करण्याचा इशारा त्यांनी दिला आहे. शेतकऱ्यांना अडवणूक करणाऱ्या दुकानदारांवर यापुढेही अशीच कडक कारवाई सुरू राहील, असे त्यांनी स्पष्ट केले. युरिया खताची कृत्रिम टंचाई निर्माण करणे, जास्त दराने विक्री करणे किंवा बनावट खते पुरवणे यासारख्या गैरप्रकारांना आळा घालण्यासाठी ही मोहीम असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
शेतकऱ्यांना अडचणी
युरिया खत हा शेतकऱ्यांसाठी अत्यावश्यक घटक आहे, कारण तो पिकांच्या वाढीसाठी महत्त्वाचा आहे. मात्र, साठ्यातील तफावत आणि काळाबाजारामुळे शेतकऱ्यांना दर्जेदार खते वेळेवर मिळत नाहीत. काही दुकानदारांनी सबसिडीअंतर्गत मिळणाऱ्या खतांचा गैरवापर करून ते जास्त किमतीला विकल्याचेही आढळले आहे. यामुळे शेतकऱ्यांना आर्थिक नुकसान सहन करावे लागत आहे. उदाहरणार्थ, कासेगाव येथे 11 लाख रुपयांचा बनावट खतसाठा जप्त करण्यात आला होता, ज्यामुळे शेतकऱ्यांमध्ये संताप आहे.
शेतकऱ्यांसाठी आवाहन
कृषी विभागाने शेतकऱ्यांना आवाहन केले आहे की, खत खरेदी करताना अधिकृत विक्री केंद्रांचाच वापर करावा आणि बिल मागावे. जर कोणत्याही दुकानदाराकडून अडवणूक, जास्त दर किंवा बनावट खत पुरवठा होत असल्याचे आढळले, तर शेतकऱ्यांनी तातडीने नजीकच्या कृषी कार्यालयाशी संपर्क साधावा. तक्रारींसाठी टोल-फ्री क्रमांक किंवा जिल्हा कृषी अधिकाऱ्यांशी संपर्क साधण्याचे आवाहनही करण्यात आले आहे.
पुढील पावले
कृषी विभागाने यापुढेही तपासणी मोहीम तीव्र करण्याचे ठरवले आहे. युरिया खताच्या पुरवठा साखळीवर लक्ष ठेवण्यासाठी डिजिटल साधनांचा वापर वाढवला जाणार आहे. तसेच, ई-पॉस मशीनद्वारे विक्रीचा डेटा रिअल-टाइम ट्रॅक केला जाईल, ज्यामुळे साठ्यातील तफावत आणि काळाबाजाराला आळा बसेल. शेतकऱ्यांना सबसिडीअंतर्गत दर्जेदार खते वेळेवर मिळावीत यासाठी सरकार कटिबद्ध असल्याचे कृषी विभागाने म्हटले आहे.
