NISAR Satellite Launch Highlights: भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) आणि अमेरिकेची अंतराळ संशोधन संस्था NASA यांच्या संयुक्त प्रकल्पातील NASA-ISRO Synthetic Aperture Radar (NISAR) उपग्रहाचे यशस्वी प्रक्षेपण बुधवारी (३० जुलै २०२५) आंध्र प्रदेशातील श्रीहरीकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्रातून झाले. जिओसिंक्रोनस सॅटेलाइट लॉन्च व्हेइकल (GSLV)-F16 या रॉकेटने दुपारी ५:४० वाजता दुसऱ्या प्रक्षेपण तळावरून उड्डाण केले आणि अवघ्या १८ मिनिटांत उपग्रहाला सूर्य-समकालिक कक्षेत यशस्वीपणे स्थापित केले.
“GSLV-F16 ने २,३९२ किलोग्रॅम वजनाचा NISAR उपग्रह अचूकपणे आणि यशस्वीपणे त्याच्या नियोजित कक्षेत सोडला आहे,” असे इस्रोचे अध्यक्ष व्ही. नारायणन यांनी प्रक्षेपणानंतर सांगितले.
NISAR चे वैशिष्ट्य आणि उद्दिष्टे
NISAR हा पृथ्वीच्या निरीक्षणासाठी तयार केलेला पहिला उपग्रह आहे, जो NASA च्या L-बँड आणि इस्रोच्या S-बँड अशा दुहेरी-फ्रिक्वेंसी सिंथेटिक अपर्चर रडार (SAR) प्रणालीने सुसज्ज आहे. यात NASA ची १२ मीटर व्यासाची उलगडणारी जाळीदार अँटेना आणि इस्रोच्या सुधारित I3K उपग्रह बसचा समावेश आहे. या अत्याधुनिक तंत्रज्ञानामुळे पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील अगदी सूक्ष्म बदल, जसे की भूकवचातील विकृती, हिमनद्यांचे सरकणे, वनस्पतींच्या गतीशील बदल, समुद्री बर्फाचे वर्गीकरण, जहाजांचे निरीक्षण, किनारपट्टीचे संनियंत्रण, वादळांचे स्वरूप, मातीतील ओलाव्याचे बदल, पृष्ठभागावरील पाणवठ्यांचे मॅपिंग आणि आपत्ती व्यवस्थापन यांचा अभ्यास करणे शक्य होणार आहे.
भारत-अमेरिका सहकार्याचे महत्त्व
NISAR हा भारत आणि अमेरिका यांच्यातील अंतराळ संशोधनातील पहिला संयुक्त प्रकल्प आहे, जो दोन्ही देशांच्या वैज्ञानिक समुदायांच्या सामायिक हितसंबंधांना प्राधान्य देतो. या उपग्रहाद्वारे जमीन आणि बर्फाच्या विकृती, स्थलिय पर्यावरण आणि समुद्री भागांचा सखोल अभ्यास केला जाईल. “NISAR मिशन हे भारतीय अंतराळ अभियांत्रिकीचे जागतिक पातळीवरील प्रदर्शन आहे,” असे इस्रोचे माजी शास्त्रज्ञ नीलेश देसाई यांनी सांगितले.
प्रक्षेपणाची तांत्रिक माहिती
GSLV-F16 हे इस्रोचे विश्वासार्ह प्रक्षेपण यान आहे, ज्याने यापूर्वी अनेक यशस्वी प्रक्षेपणे केली आहेत. NISAR चे प्रक्षेपण हे या यानाच्या सामर्थ्याचे आणि इस्रोच्या तांत्रिक प्रगतीचे आणखी एक उदाहरण आहे. उपग्रहाला सूर्य-समकालिक कक्षेत स्थापित केल्यामुळे तो पृथ्वीच्या पृष्ठभागाचे नियमित आणि सातत्यपूर्ण निरीक्षण करू शकेल, ज्यामुळे पर्यावरण आणि आपत्ती व्यवस्थापनाशी संबंधित डेटा संकलनाला गती मिळेल.
भविष्यातील संभावना
NISAR मिशनमुळे भारत आणि अमेरिका यांच्यातील अंतराळ संशोधनातील सहकार्य आणखी दृढ होईल. हा उपग्रह पृथ्वीवरील पर्यावरणीय बदलांचा सखोल अभ्यास करेल आणि आपत्ती व्यवस्थापन, शेती, पाणी व्यवस्थापन आणि हवामान बदल यासारख्या क्षेत्रांत मौल्यवान माहिती प्रदान करेल. यामुळे वैज्ञानिक संशोधनासह सामाजिक आणि आर्थिक विकासालाही चालना मिळेल.
